Polski Owczarek Podhalański

WWF, organizacja znana z ratowania wilków, przekazuje polskim bacom psy do odstraszania wilków; do 2011 roku trafiły tak do pasterzy dwadzieścia cztery. To nie pomyłka. Owczarek podhalański chroni obie strony naraz: owce przed wilkiem, a wilka przed ludźmi, bo tam, gdzie stada są bezpieczne, nikt nie domaga się odstrzału. Robi to od pięciuset lat tym samym sposobem. Jest duży, biały, głośny i jest na miejscu. Drapieżnik podchodzi, ocenia sytuację i rezygnuje. Nikomu nic się nie dzieje. Na tym polega cały jego zawód: żeby nic się nie wydarzyło.

Przyszedł w Tatry z wołoskimi pasterzami, którzy w piętnastym wieku przynieśli tu owce, sposób robienia sera i wszystko, co dziś uważamy za góralskie. Wybierano psy białe, żeby w ciemności nie pomylić swojego z wilkiem ani z niedźwiedziem. Tetmajer opisał je jako „psy wielkie o wilczych mordach, białe z obrożami kolczastymi na karkach”. Do 1918 roku Tatr nie dzieliła zresztą żadna granica i górale paśli owce po obu stronach gór. Jego rok wyglądał zawsze tak samo. Na świętego Wojciecha, pod koniec kwietnia, wychodził z owcami na hale; na świętego Michała, pod koniec września, wracał z nimi do wsi. Pomiędzy mieszkał przy szałasie z bacą i juhasami: w dzień przy bacówce, w nocy przy koszarze. Na jeden oscypek idzie około siedmiu litrów owczego mleka, więc ktoś musiał pilnować, żeby było od kogo je wydoić. Po drugiej wojnie tych psów zostało niewiele. Kiedy w 1954 roku urządzono w Zakopanem pierwszy powojenny przegląd, doliczono się około stu dwudziestu. Dziś w Polsce rodzi się ich mniej więcej trzysta rocznie.

W domu podhalan zachowuje się jak góral wobec ceprów. Rad wysłucha uprzejmie, do końca, i zrobi po swojemu. Przez stulecia pracował sam, bez nikogo, kto by mu mówił, co robić, i do dziś uważa, że taki podział obowiązków się sprawdził. Sportowcem nie jest: na spacer chodzi chętnie, ale tempo ustala sam, i jest to tempo kogoś, kto ogląda góry. Do swoich przywiązuje się mocno i po cichu. Dzieci traktuje z cierpliwością, która przy jego rozmiarach wygląda jak powolność, choć przy maluchach zawsze powinien być ktoś dorosły, bo sześćdziesiąt kilo czułości też potrafi przewrócić. Lato znosi źle i przeczekuje je w cieniu. Ożywa z pierwszym śniegiem. Kładzie się w zaspie, po kwadransie zlewa się z nią w jedno i z całego psa zostają trzy czarne punkty: nos i dwoje oczu. Te oczy są otwarte. On nie śpi, on pracuje.

Inne psy mają swoje opowieści. Bernardyn ma uratowanych podróżnych, owczarek niemiecki ma Hollywood, akita ma pomnik. Podhalan nie ma nic z tych rzeczy i nie jest to przeoczenie. Jego największe sukcesy to noce, których nikt nie pamięta, bo nic się w nich nie wydarzyło. Trudno o cichszą służbę i trudno o lepszą. W Twoim domu też nie zrobi niczego widowiskowego. Położy się tam, skąd widać furtkę, i dopilnuje, żeby dzisiejszy dzień był podobny do wczorajszego. Dzieci wrócą ze szkoły, zgaśnie światło, minie noc. Dopiero po latach człowiek rozumie, że to było wszystko, o co warto prosić.

Tę samą metodę warto przyjąć przy misce. Najlepsze żywienie dużego psa to takie, po którym nic się nie dzieje: żadnego skrętu żołądka, żadnych kłopotów ze stawami, żadnych zbędnych kilogramów. Zaczyna się od porcji mniejszej, niż podpowiada jego rozmiar: czterdziestopięciokilowy podhalan, który większość dnia przeleży, potrzebuje około 1600 kilokalorii. Reszta to kilka nudnych zasad powtarzanych codziennie.

Są w życiu lata, z których nie ma o czym opowiadać, bo nic złego się w nich nie stało. Zwykle zauważamy je dopiero wtedy, gdy miną.

On jest od tego, żeby takich lat było jak najwięcej.