Owczarek Szetlandzki (Sheltie)

W najsłynniejszym rankingu psiej inteligencji owczarek szetlandzki zajął szóste miejsce. W polskiej szkole szóstka to ocena celująca, więc wszystko się zgadza, chociaż on sam wolałby wiedzieć, kto był piąty. Doberman. Sheltie, bo tak się na niego mówi, przyjął to do wiadomości i ćwiczy dalej. Ranking powstał w 1994 roku z ocen blisko dwustu sędziów posłuszeństwa, a próg dla najlepszych brzmiał: nowe polecenie zrozumiane w mniej niż pięciu powtórzeniach i wykonane za pierwszym razem przynajmniej w 95 przypadkach na 100. To nie jest opis psa. To opis prymusa z pierwszej ławki: tego, który podnosi rękę, zanim nauczyciel skończy pytanie, a przed dzwonkiem przypomina o zapowiedzianej kartkówce.

Do szkoły chodził na Szetlandach, na archipelagu, gdzie wszystko jest o rozmiar mniejsze: kuce, owce, pola. Tamtejsze zagrody były za biedne na psa od jednej rzeczy, więc ten jeden musiał umieć wszystko. Zaganiał owce, kuce i kury, a przede wszystkim pilnował, żeby żadne z nich nie weszło w uprawy, z których rodzina miała przeżyć zimę. Na początku dwudziestego wieku trafił na wystawy jako collie szetlandzki. Hodowcy prawdziwych collie zaprotestowali, bo nie życzyli sobie ubogiego krewnego z wysp pod własnym szyldem, i nazwę trzeba było zmienić. Do sheltie wciąż woła się na ulicy „mała Lassie”. Warto wtedy wiedzieć, że w tym samym rankingu Lassie jest szesnasta.

W domu prymus uczy się bez przerwy, także tego, czego nikt go nie uczył. Literowanie słowa „s-p-a-c-e-r” działa dokładnie dwa razy. Słowo „weterynarz” opanował po jednym powtórzeniu. Pełni też funkcję dyżurnego: kiedy dzieci biegają po mieszkaniu, staje w poprzek korytarza i głośno zgłasza naruszenie regulaminu. W ogóle dużo szczeka, choć sam nie nazwałby tego hałasem, tylko aktywnością na lekcji. Gości traktuje jak nowych w klasie: przez pierwsze dziesięć minut obserwuje ich zza Twoich nóg, a potem siada naprzeciwko i czeka, aż się wykażą. A wszystko, co szybko się porusza, czyli rower, biegacza i niestety także samochód, uważa za ucznia, który odłączył się od wycieczki i którego trzeba zawrócić.

Prymus ma jednak ulubiony przedmiot i nie jest nim żadna komenda. Jesteś nim Ty. Zna Twoje kroki na schodach i odróżnia je od kroków sąsiada. Odłożenie pilota odczytuje bezbłędnie i wstaje sekundę przed Tobą. Koniec rozmowy telefonicznej rozpoznaje po tonie, na dwa zdania przed „no to pa”, i już stoi obok, bo teraz jego kolej. Wie też, że w niedzielę wieczorem milkniesz. Przynosi Ci wtedy swoją najlepszą zabawkę, bo to jedyne lekarstwo, jakie zna. Ty uczysz go przez kwadrans dziennie. On uczy się Ciebie przez całą resztę, i tego akurat nikt mu nie zadał. Dlatego nie potrzebuje ostrego tonu ani kar. Prymusowi nie stawia się jedynek: wystarczy, że nie usłyszy „dobrze”, a już wie, i jest mu z tym gorzej, niż byś chciał.

Kłopot z prymusem polega na tym, że tak łatwo go nagradzać. A zasada pięciu powtórzeń działa też przy stole: pięć razy kawałek sera z Twojego talerza i masz to w planie lekcji na zawsze. U tej rasy nie chodzi tylko o kalorie. Owczarki szetlandzkie wyjątkowo często chorują na mucocele pęcherzyka żółciowego, czyli zaleganie w nim gęstego śluzu; w brytyjskim badaniu ryzyko było u nich ponad dziewięćdziesiąt razy wyższe niż u innych psów. Choroba chodzi w parze z podwyższonym poziomem tłuszczów we krwi, więc tłuste kąski to dla sheltie zły pomysł z dwóch powodów naraz. Na szczęście on nie pracuje za ser. Pracuje za „dobrze”. A „dobrze” nie ma kalorii.

Sędziowie pytali go z siadu, z aportu i z chodzenia przy nodze. Wyszło szóste miejsce na świecie.

Z Ciebie nie pytał go nikt. Szkoda. Byłby pierwszy.