Polski Owczarek Nizinny (PON)

Wszystkie polskie owczarki nizinne na świecie pochodzą od jednego psa. Miał na imię Smok. Nie wawelski: kudłaty, do kolan, i w przeciwieństwie do tamtego owiec nie zjadał, tylko ich pilnował. Po drugiej wojnie światowej z rasy nie zostało prawie nic, a odbudowała ją lekarka weterynarii, doktor Danuta Hryniewicz, zaczynając właśnie od niego. W latach pięćdziesiątych Smok został ojcem pierwszych dziesięciu miotów. To na jego podobieństwo spisano wzorzec, który w 1959 roku uznała międzynarodowa federacja. Każdy PON, bo tak się na tę rasę mówi, jest więc w prostej linii potomkiem Smoka, i warto o tym pamiętać, zanim zacznie się dziwić jego zwyczajom.

Rasa jest o wiele starsza niż jej metryka. Na polskich nizinach przy stadach pracowały dwa rodzaje psów: wielkie, białe, do pilnowania, i małe, kudłate, do zaganiania, bo te duże płoszyły owce i bywały za ostre dla jagniąt. Stara opowieść mówi, że w 1514 roku statek z Gdańska zawiózł do Szkocji zboże i sześć takich psów, a miejscowy pasterz oddał za trzy z nich barana i owcę; mają od nich pochodzić szkockie bearded collie. Pierwszy raz pokazano je publicznie w Warszawie w 1924 roku, na imprezie, która nazywała się Wystawa Drobiu, Gołębi i Psów. W tej kolejności. Z okupowanej Warszawy pochodzi też historia suki imieniem Psyche, która miała wyczuwać naloty i szczekaniem ostrzegać ludzi, zanim zawyły syreny. Sprawdzić się jej nie da, ale opinia psów, które wiedzą wcześniej, została przy rasie do dziś. Sam skrót PON przyjął się zaś na całym świecie: amerykański klub rasy, założony w 1987 roku, ma w nazwie polskie słowa „Polski Owczarek Nizinny”.

Po Smoku PON odziedziczył przede wszystkim stosunek do skarbów. Kradnie i chowa. Skarpetki, pilot, drewniana łyżka, rękawiczka gościa: wszystko to znika i trafia do jamy, którą urządza za kanapą albo pod łóżkiem i której zawartość pamięta co do sztuki. Po spacerze przynosi w sierści pół parku, czyli liście, patyki i rzepy, i to także uważa za zdobycz. Pamięć jest zresztą jego drugą specjalnością: uczy się szybko i zapamiętuje wszystko, dobre i złe. PON się nie obraża. PON notuje. Znawcy rasy mówią, że gra w szachy tam, gdzie inne psy grają w warcaby, co w praktyce oznacza, że jest o dwa ruchy przed Tobą i wie, gdzie odłożyłeś smaczki. Do tego szczeka donośnie i często, obcych trzyma na dystans, a na świat patrzy zza grzywki tak gęstej, że nigdy nie wiadomo, czy akurat śpi, czy Cię obserwuje. Zwykle obserwuje.

Najważniejszego skarbu nie da się jednak schować pod łóżkiem. Każdy smok ma swój skarbiec, a ten trzyma go na widoku: to Wy. Wieczorem PON robi inwentaryzację. Przechodzi przez mieszkanie, zagląda do każdego pokoju i sprawdza, kto gdzie jest. Jeśli kogoś brakuje, siada pod drzwiami i czeka; uspokaja się dopiero wtedy, gdy wszyscy są pod jednym dachem. Kładzie się wtedy tak, żeby mieć na oku cały stan posiadania, a spod grzywki, której nikt poza Wami nie odgarnia, patrzy para orzechowych oczu. Bajki uczą, że smok pilnuje złota. Ten pilnuje ludzi, i jest to jedyny skarb, którego nigdy nie chowa.

Smok wawelski, jak pamiętamy, zjadł bez namysłu wszystko, co mu podłożono. Jego kudłaty imiennik ma do jedzenia identyczne podejście, dlatego myśleć musisz Ty. PON tyje łatwo, pod futrem tego nie widać, a utrzymanie go w dobrej wadze to jeden z najprostszych sposobów, żeby żył dłużej. Osiemnastokilowy dorosły pies potrzebuje niespełna tysiąca kilokalorii dziennie, czyli mniej, niż sugeruje ilość futra.

Któregoś wieczoru zrób to, co on robi codziennie: rozejrzyj się po pokoju i policz, kto jest. Jeśli wszyscy, to właśnie patrzysz na skarbiec.

Smok leży w progu i go pilnuje.